ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥ ΕΛ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΣΤΟ ΛΑΟ ΤΗΣ ΙΩΝΙΑΣ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΤΟΥ 1919

    Πρωτομαγιά του 1919. Ο κόσμος σεργιανούσε στους δρόμους της Σμύρνης ανίδε­ος, ενώ στη μεγάλη αίθουσα της Μητρόπολης συγκεντρώνονταν με ειδική πρό­σκληση οι δημογέροντες και οι ιερείς, μ' επικεφαλής τον μαρτυρικό μητροπολίτη Χρυσόστομο, για ν' ακούσουν πνιγμένοι στα δάκρυα το πρώτο διάγγελμα που έ­στελνε στο λαό της Ιωνίας ο πρωθυπουργός της Ελλάδας,Ελευθέριος Βενιζέλος.  

«Το πλήρωμα του χρόνου ήλθεν. Η Ελλάς εκλήθη υπό του Συνεδρίου της Ει­ρήνης να καταλάβη την Σμύρνην, ίνα ασφαλίση την τάξιν. Οι ομογενείς εννοούσιν ότι η απόφασις αυτή ελήφθη, διότι εν τη συνειδήσει των διευθυνόντων το Συνέδριον, είναι αποφασισμένη η ένωσις της Σμύρνης μετά της Ελλάδος. Διατελέσας μέχρι των Βαλκανικών πολέμων υπόδουλος υπό τον αυτόν ζυγόν, εν­νοώ καλώς ποία αισθήματα χαράς θα πλημμυρίσωσι σήμερον τας ψυχάς των Ελλήνων της Μικράς Ασίας.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Πρόσφυγες φτάνουν στη Σμύρνη από την ενδοχώρα

Η πόλη άρχισε να γεμίζει πρόσφυγες από την ενδοχώρα. Οι περισσότεροι ήταν μικροκαλλιεργητές που είχαν κληρονομήσει ένα κομμάτι γης από τους παππούδες τους. Οι πρόγονοι τους είχαν εγκατασταθεί στη Μικρά Ασία προτού αρχίσουν οι Τούρκοι να αναπτύσσουν εθνική συνείδηση και να φιλοδο­ξούν να γίνουν κράτος. Ήταν άνθρωποι της γης και είχαν μάθει να ζουν τις οικογένειές τους με τα λιγοστά στρέμματα που είχαν στη διάθεσή τους, με μια α­γελάδα, ένα γάιδαρο και ένα κατσίκι. Αυτή ήταν η περιουσία τους. Καλλιερ­γούσαν καπνά, σύκα, σταφίδα και άλλα εξαγώγιμα προϊόντα. Ήταν πάντως ει­δικοί στην καλλιέργεια της καλύτερης ποιότητας καπνού και της καλύτερης -σε ολόκληρο τον κόσμο- σταφίδας της Μικράς Ασίας.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Η τύχη του ανδρικού πληθυσμού μετά την καταστροφή της Σμύρνης

Ο Κεμάλ είχε εκδώσει μια διαταγή που καθόριζε ακριβώς την κατάσταση. Όλοι οι άρρενες Έλληνες και Αρμένιοι, από 17 έως 45 ετών (η δρ. Λάβτζοϊ λέει από 15 ως 50, αλλά νομίζω ότι κάνει λάθος), θα εκτοπίζονταν στο εσωτερικό για να υπηρετήσουν σε τουρκικές ομάδες εργασίας. Αυτό σήμαινε απλώς παράταση του μαρτυρίου ακολουθούμενη από το θάνατο. Κατόπιν, όλοι οι υπόλοιποι πρόσφυγες, που δεν ανήκαν στην παραπάνω κατηγορία, θα στέλνονταν στις ομάδες εργασίας άσχετα από το φύλο και την ηλικία τους. Στη συνέχεια, ύστε­ρα από έκκληση της Νίαρ Ιστ Ριλίφ και άλλων, δόθηκε παράταση για τη δεύτε­ρη κατηγορία ως τις 8 Οκτωβρίου και εκδόθηκε μια άλλη διαταγή, σύμφωνα με την οποία όλοι οι χριστιανοί έπρεπε να έχουν φύγει από την Ανατολία μέσα σε 30 ημέρες.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Rene Puaux, Οι τελευταίες ημέρες της Σμύρνης

Την Κυριακή 17 Σεπτεμβρίου κυκλοφόρησε η διαταγή του στρατηγού Νουρε­ντίν να συλλάβουν όλο τον ανδρικό πληθυσμό από δεκαοκτώ μέχρι σαράντα πέντε ετών. Αντίθετα με την εξήγηση που έδωσαν εκ των υστέρων οι Τούρκοι, δεν επρόκειτο παρά για άνδρες που υπετίθετο ότι είχαν αγωνιστεί στο πλευρό του ελληνικού στρατού. Στην πράξη συνέλαβαν όλους τους άνδρες με ρωμα­λέο παρουσιαστικό από δεκαπέντε μέχρι πενήντα πέντε ετών. Γι' αυτές τις συλλήψεις ένας μάρτυρας αφηγείται τα ακόλουθα:

   «Δεν μπορούσε να υπάρξει πιο σπαρακτικό θέαμα· οι γυναίκες είχαν χω­ριστεί από τους άνδρες τους, οι μανάδες από τους γιους τους, οι αδελφές από τους αδελφούς τους. Όλοι όσοι είχαν συλληφθεί με τον τρόπο αυτό, είχαν σταλεί σε στρατόπεδα συγκέντρωσης ad hoc και, όταν συγκεντρώ­θηκαν όλοι εκεί, έπεσαν θύματα ληστείας των Τούρκων στρατιωτών.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Η Πηνελόπη Δέλτα οργανώνει αποστολές τροφών και ρουχισμού για τους πρόσφυγες στη Μυτιλήνη

    

Ξαπέστειλα το φούρναρη και πήγα ίσια στο Y.M.C.A, που ήξερα που μάζευε χρήματα για βοηθήματα. Βρήκα το διευθυντή, έναν ως εκεί πάνω, προστυχούτσικο άνθρωπο, που με δέχθηκε με καλόβουλο χαμόγελο. Του είπα πως θέλω στην προκυμαία ν' ανοίξω μαγειριά, οπωσδήποτε στεγασμένο, να δίνω σούπα και ψωμί σ' όσους φθάνουν πεινασμένοι.

-        «Εμείς να σας δώσουμε και σκηνές και καζάνια και φουφούδες και ό,τι θέλε­τε», μου είπε προθυμότατος. «Σας τα στήνομε και από σήμερα το απόγεμα. Θέλαμε να το κάνομε και μεις. Μα χρειάζεται άδεια. Και δε μας τη δίνουν. Αν την πάρετε, αρχίζομε αμέσως».

-        «Από ποιον εξαρτάται;»

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΜΥΡΝΗΣ ΧΟΡΗΓΕΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΘΥΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΕΜΑΛΙΚΩΝ ΕΠΙΔΡΟΜΩΝ -1919

Η ελληνική διοίκηση χορηγούσε οικονομική βοήθεια και διένεμε αλεύρι, ρούχα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης στους πρόσφυγες που είχαν πέσει θύματα των κεμαλι- κών επιδρομών στα ενδότερα. Το μεγαλύτερο κύμα φυγάδων έφτασε στη Σμύρνη μετά την καταστροφή του Αϊδινίου και του Ναζλί το 1919. Ανάμεσα σε αυτούς που χρειάζονταν και έπαιρναν βοήθεια ήταν και χιλιάδες Τούρκοι.

 George Horton, Αναφορικά με την Τουρκία, σ. 109

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Η άφιξη στην Αθήνα - Αμερικανική βοήθεια για την περίθαλψη των προσφύγων

  George Horton, Αναφορικά με την Τουρκία,  σσ. 175-177

  Το αντιτορπιλικό έφτασε στον Πειραιά τα χαράματα της επόμενης μέρας. Ύστερα από σύντομες διαπραγματεύσεις, οι αρχές έδωσαν άδεια αποβίβασης σε όλα τα μέλη της παροικίας μας. Πολύ σύντομα πείστηκα ότι είχα κάνει πολύ καλά που ανέλαβα προσωπικά την υπόθεση των πολιτών μας. Οδήγησα, προσωρινά, τους επιβάτες του Simpson στις εγκαταστάσεις του τε­λωνείου και φρόντισα να συγκροτηθεί αμέσως μια επιτροπή από τους πιο ικα­νούς στο χειρισμό γραφειοκρατικών θεμάτων - εξασφάλιση προμηθειών, δια­νομή χρημάτων για τις ανάγκες κάθε οικογένειας κλπ. Τα χρήματα αυτά τα εί­χαμε πάρει στη Σμύρνη από τους αντιπροσώπους της Επιτροπής Ανακούφι­σης της Εγγύς Ανατολής. Στη συνέχεια καταπιάστηκα με το πρόβλημα της στέ­γασης των φυγάδων.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Ο Α' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΛΛΑΔΑ

Τα σύννεφα του πρώτου μεγάλου πολέμου μαζεύονται ολόμαυρα στα ελληνικά σύ­νορα: προς Β. η Σερβία μάχεται ηρωικά εναντίον των επιδρομέων. Ένας νέος κίνδυ­νος προβάλλει προς Α. με την είσοδο της Τουρκίας στον πόλεμο ως συμμάχου των Κεντρικών Δυνάμεων (28 Οκτωβρίου 1914). Μια εβδομάδα αργότερα ο Άγγλος πρωθυπουργός δηλώνει ότι ο σουλτάνος έσκαψε μόνος του το λάκκο. Σε λίγους μή­νες, τον Ιανουάριο του 1915, αρχίζουν οι επιχειρήσεις της Entente στα Δαρδανέλια. Ο τσάρος και οι Ρώσοι διπλωμάτες αρχίζουν τώρα να τρέφουν τις πιο μεγάλες ελπί­δες να υποκαταστήσουν τους Τούρκους ως νόμιμοι κληρονόμοι των Βυζαντινών αυ­τοκρατόρων και να ιδούν τον σταυρό και τη σημαία τους με τον δικέφαλο βυζαντινό αετό να κυματίζει επάνω στον τρούλο της Αγ. Σοφίας.

 

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΓΕΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΠΟΥ ΕΚΤΟΠΙΣΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΟ 1913 ΩΣ ΤΟ 1918

ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ
Εκκλησιαστικές	Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους	Κατά τη διάτκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου	Σύνολο
περιφέρειες	(1913-1914)	(1914-1918)
Έφεσος	49.695	8.239	57.934
Ηλιούπολις		9.842	9.842
Κρήνη (Τσεσμές)	60.496		60.496
Σμύρνη	9.250		9.250
Κυδωνίαι (Αϊβαλί)	5.657	20.730	26.387
Μοσχονήσια		6.000	6.000
Φιλαδέλφεια		1.959	1.959
Κύζικος	8.628	7.519	16.147
Άναια		13.813	13.813
Δαρδανέλια	19.055	6.520	25.575
Νικομήδεια	444	8.446	8.890
Πισιδία	665	6.395	7.060
Μαρμαράς		29.600	29.600
Προύσα		12.076	12.076
Ρόδος (ηπ. τμήμα)		376	376
Ταρσός και Αδανα		3.650	3.650
Χαλκηδών		9.394	9.394
	153.890	144.559	298.449

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΠΟΥ ΗΡΘΑΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΟ 1912 ΩΣ ΤΟ 1920

     Ο ακόλουθος πίνακας δείχνει τον αριθμό των προσφύγων που ήρθαν στην Ελλά­δα στη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων, του Μεγάλου Πολέμου και στην περίο­δο που ακολούθησε την Ανακωχή του Μούδρου:

Από τη Μικρά Ασία	190.000
Από την Κωνσταντινούπολη	40.000
Από τη Θράκη	200.000
Από τη Σερβία, τη Βουλγαρία	10.000
Από τη Μακεδονία	15.000
Από τη Ρωσία	50.000
Από τη Δωδεκάνησο	30.000
Σύνολο	535.000

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Άποψη του Μητροπολίτη Χρύσανθου

Ο μητροπολίτης Χρύσανθος τελειώνει το βιβλίο του «Η Εκκλησία της Τραπεζούντος»: «... τη ενόχω συνεργασία δύο μεγάλων χριστιανικών Δυνάμεων της Δύ­σεως, της Γερμανίας και της Αυστρίας, κατά τα έτη 1914-1918 εσφάγη υπό των Νεοτούρκων ολόκληρον έθνος το Αρμενικόν και εκατοντάδες χιλιάδων Ελλήνων βιαίως απεσπάσθησαν από των εστιών αυτών και απέθανον εν τη εξορία».

Διδώ Σωτηρίου, Η Μικρασιατική Καταστροφή και η στρατηγική του ιμπεριαλισμού στην Ανατολική Μεσόγειο, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 1993, σ. 97

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ: Η Γερμανία ενέπνευσε την απέλαση των Οθωμανών Ελλήνων της Μικράς Ασίας

 

Την ίδια εποχή (1912 κ.εξής) οι τουρκικές εφημερίδες δημοσίευαν πύρινα άρθρα κατά των ί­διων υπηκόων, ξεσηκώνοντας τους αναγνώστες τους εναντίον των Ελλήνων Οθωμανών και υποκινώντας τους σε πράξεις βίας και σε σφαγές. Συναντήθηκαν τότε όλοι οι διπλωμάτες της Σμύρνης και αποφάσισαν να επισκεφθούν το βαλή (γενικό διοικητή) και να επιστήσουν την προσοχή της εξοχότητάς του στο γεγονός ότι η συγκεκριμένη αρθρογραφία, σε συνδυασμό με τη γενική ανατα­ραχή, θα μπορούσε να διαταράξει την ηρεμία αυτής της ειρηνικής επαρχίας. Όλοι οι πρόξενοι επισκέφθηκαν το βαλή, με μοναδική εξαίρεση το Γερμανό, ο οποίος είπε ότι δεν μπορούσε να συμμετάσχει σε μια τέτοια πρωτοβουλία χω­ρίς την εξουσιοδότηση της κυβέρνησής του. Αυτή η αδράνεια του Γερμανού α­ξιωματούχου στη συγκεκριμένη χρονική στιγμή τεκμηριώνει την εκτίμηση ότι οι Γερμανοί ήταν σε μεγάλο βαθμό συνένοχοι με τους Τούρκους συμμάχους τους για τις απελάσεις και τις σφαγές των χριστιανών. Εδώ που τα λέμε κανείς δεν αμφιβάλλει για το γεγονός ότι η Γερμανία ενέπνευσε την απέλαση των Οθω­μανών Ελλήνων της Μικράς Ασίας σαν μια προπαρασκευαστική κίνηση του πολέμου που ήδη προετοίμαζε.

                  George Horton, Αναφορικά με την Τουρκία, ό.ττ., σ. 60

        Ο George Horton ήταν Πρόξενος των Ηνωμένων Πολιτειών στη Σμύρνη